Bone marrow suppression จากยากลุ่ม sulfonamide ค่ะ

[29 พฤศจิกายน 2551 : 21:09:34]

| กลับไปกระดานถาม:ตอบ | ตอบคำถามนี้  
อยากทราบว่า treat toxoplasmosis ด้วย sulfadiazine 4 g/day + pyrimethamine 50 mg/day แล้ว RBC, neutrophil ต่ำกว่าปกติน่าจะเกิดจากยาตัวไหนค่ะ เพราะมันเกิดได้ทั้งสองตัวเลย รบกวนผู้รู้ด้วยคะ
จาก รัตติกาล new...
แพทย์ โรงพยาบาล
... กรุงเทพมหานคร
จุดประสงค์การสอบถามเพื่อ :การบริบาลผู้ป่วย
IP [ 222.123.xxx.xxx ]

[29 ส.ค. 61 : 15:57:36] นศภ.ธัญญาศิริ มะโนเสา /ผศ.ดร. ณัฐฐาศิริ ฐานะวุฑฒ - IP [ 192.168.xxx.xxx]
ความคิดเห็นที่ : 1  | กลับไปกระดานถามตอบ | ตอบคำถามนี้
Toxoplasmosis เป็นโรคที่เกิดจากการติดเชื้อ Toxoplasma gondi [1,2] ผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันบกพร่องจะมีความเสี่ยงต่อโรคนี้สูง เช่น ผู้ป่วยโรคเอดส์ [2] จาก US CDC guideline ยาหลักที่ใช้ในการรักษา คือ pyrimethamine (200 มิลลิกรัม 1 ครั้ง ตามด้วย 50-75 มิลลิกรัม/วัน) ร่วมกับ sulfadiazine (1,000-1,500 มิลลิกรัม รับประทานวันละ 4 ครั้ง) และ folinic acid (10-25 มิลลิกรัม/วัน) ใช้ยาติดต่อกันอย่างน้อย 6 สัปดาห์ การให้ folinic acid ร่วมด้วยเพื่อป้องกันการเกิดพิษต่อไขกระดูกจากยา pyrimethamine [1] สำหรับประเทศไทยจากแนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี พ.ศ. 2560 แนะนำให้ใช้ยาช้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ 1) pyrimethamine ร่วมกับ sulfadiazine และ folinic หรือ 2) co-trimoxazole (trimethoprim (TMP) 5-10 มิลลิกรัม/กิโลกรัม/วัน และ sulfamethoxazole (SMX) 25-50 มิลลิกรัม/กิโลกรัม/วัน) โดยให้ยาทางหลอดเลือดดำหรือรับประทาน แบ่งให้วันละ 2 ครั้ง [2]

Sulfadiazine เป็นยาปฏิชีวนะที่เป็นอนุพันธ์ของ sulfonamides ออกฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรียโดยแย่ง para-amino benzoic acid (PABA) จับกับเอนไซม์ dihydropteroate synthase (DHPS) ในลักษณะของ reversible competitive inhibitor ทำให้ไม่สามารถเปลี่ยน folic acid ให้เป็น dihydrofolic acid เพื่อนำไปใช้ต่อในขบวนการสร้าง DNA ได้ [3,4] อาการไม่พึงประสงค์เกี่ยวกับระบบเลือดที่พบ เช่น agranulocytosis, aplastic anemia, hemolytic anemia, hypoprothrombinemia, thrombocytopenia [3,5] ยากลุ่ม sulfonamides มีผลไม่พึงประสงค์ต่อเซลล์ในไขกระดูกทำให้เกิด neutropenia, thrombocytopenia, folate deficiency anemia แต่ผลต่อ red blood cell พบได้น้อย [6]

Pyrimethamine เป็นยาที่ออกฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรีย (bactericidal) โดยยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ dihydrofolic acid reductase (DHFR) ทำให้ไม่สามารถเปลี่ยน dihydrofolic acid ให้เป็น tetrahydrofolic acid เพื่อนำไปใช้สร้าง DNA ได้ [7] อาการไม่พึงประสงค์เกี่ยวกับระบบเลือดที่พบ เช่น megaloblastic anemia, leukopenia, thrombocytopenia, pancytopenia [7,8]

การใช้ยา pyrimethamine ร่วมกับ sulfadiazine เพื่อออกฤทธิ์เสริมกันในการรักษา toxoplasmosis โดยการยับยั้ง metabolic pathway ของ folic acid [3,7,8] คาดว่าอาการไม่พึงประสงค์จากยามีความสัมพันธ์กับกลไกนี้ ทำให้เกิดการกดไขกระดูกและส่งผลต่อระบบเลือด (hematologic effect) อาการเหล่านี้สามารถกลับสู่ภาวะปกติได้ และมัก recover หลังจากหยุดหรือลดขนาดยา และ/หรือให้ folinic acid ซึ่งเป็น reduced form ของ folic acid ที่สามารถเปลี่ยนเป็น tetrahydrofolic acid ได้ [9]

จาก systematic review ของ Ben-Harari RR และคณะ ปี ค.ศ. 2017 เพื่อศึกษาความปลอดภัยจากการใช้ยา pyrimethamine-based ในการรักษา toxoplasmosis โดยรวบรวมทั้งหมด 31 การศึกษา มีจำนวนผู้ป่วย 2,975 ราย โดยผู้ป่วยทุกรายได้รับยา pyrimethamine เป็นหลัก ร่วมกับยาในกลุ่ม sulfonamides ได้แก่ sulfadiazine, sulfadoxine, sulfamethopyrazine หรือ trimetroprim/sulfamethoxazole ผลการศึกษาพบว่าในผู้ป่วย toxoplasmosis encephalitis จำนวน 687 ราย เกิด neutropenia 7.0- 25.0% (โดยเป็นผู้ป่วยที่ได้รับยา pyrimethamine+ atovaquone 7.1% และเป็นผู้ป่วยที่ได้รับยา pyrimethamine+ sulfadiazine 25.0%) ส่วนภาวะ anemia พบ 42.7% ในผู้ป่วยที่ได้รับยา pyrimethamine + sulfadoxine [9]

จาก retrospective study ซึ่งศึกษาประสิทธิภาพของยาในการรักษาภาวะ toxoplasmic encephalitis ในผู้ป่วยที่ติดเชื้อเอชไอวี 41 ราย โดยผู้ป่วยกลุ่มแรก จำนวน 16 ราย ได้รับ pyrimethamine ร่วมกับ sulfadiazine และ folinic acid และผู้ป่วยกลุ่มที่ 2 จำนวน 25 ราย ได้รับ co-trimoxazole (double strength) ร่วมกับยา clindamycin โดยให้รับประทานยาติดต่อกัน 4-6 สัปดาห์ พบว่ามีผู้ป่วยกลุ่มที่ได้รับ pyrimethamine ร่วมกับ sulfadiazine และ folinic acid เกิด neutropenia 4/16 ราย (25%) แต่ไม่พบรายงานการเกิด anemia [10]

โดยสรุปจากข้อมูลเท่าที่สืบค้นได้ ยาทั้งสองชนิดอาจทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ต่อระบบเลือดได้ โดยยา sulfadiazine อาจทำให้เกิด agranulocytosis, aplastic anemia, hemolytic anemia, hypoprothrombinemia หรือ thrombocytopenia ส่วนยา pyrimethamine อาจทำให้เกิด megaloblastic anemia, leukopenia, thrombocytopenia หรือ pancytopenia และข้อมูลส่วนใหญ่เป็นการใช้ยา pyrimethamine ร่วมกับ sulfadiazine หรือยาอื่น ๆ จึงไม่สามารถระบุได้แน่ชัดว่า ยาใดมีโอกาสทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ต่อระบบเลือดมากกว่ากัน อย่างไรก็ตาม ข้อมูลจาก Meyler’s Side effects of Antimicrobial Drugs พบว่า ผลไม่พึงประสงค์ของยากลุ่ม sulfonamides ต่อ red blood cell พบได้น้อย


เอกสารอ้างอิง
1. Centers for Disease Control and Prevention. Parasites-Toxoplasmosis (Toxoplasma infection). [1 หน้า]. สืบค้นจาก: https://www.cdc.gov/parasites/toxoplasmosis. สืบค้นเมื่อ 22 สิงหาคม 2561.

2. สำนักโรคเอดส์ วัณโรค และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2560. 2560;[528 หน้า]. สืบค้นจาก: http://www.thaiaidssociety.org/images/PDF/hiv_thai_guideline_2560.pdf. สืบค้นเมื่อ 223 สิงหาคม 2561.

3. Corbett AH, Dana WJ, Gallagher JC, Golembiewski JA, Gonzales JP, Lowe JF, et all, eds. Sulfadiazine. Drug Information Handbook with International Trade Names Index. 26th ed. St. Louis, MO: Wolters Kluwer Health, Inc.; 2017. 2148-50.

4. Petri WA. In: Brunton LL, Chabner BA, Knollmann BC, eds. Histamine, Sulfonamides, Trimethoprim- Sulfamethoxazole, Quinines, and Agent for Urinary Tract Infections. Goodman & Gilman’s The Pharmacological Basis of Therapeutics. 12nd ed. New York: The McGraw Hill companies; 2013. 1463-8.

5. Kastrup EK, eds. Sulfadiazine. Drug Facts and Comparisons. 2017 ed. St. Louis, MO: Wolters Kluwer Health, Inc.; 2017. 3172-4.

6. Aronson JK , eds. Sulfonamides. Meyler’s Side effects of Antimicrobial Drugs. Amsterdam, Elsevier B.V.; 2016. 355-8.

7. Corbett AH, Dana WJ, Gallagher JC, Golembiewski JA, Gonzales JP, Lowe JF, et all, eds. Pyrimethamine. Drug Information Handbook with International Trade Names Index. 26th ed. St. Louis, MO: Wolters Kluwer Health, Inc.; 2017. 1949.

8. Kastrup EK, eds. Pyrimethamine. Drug Facts and Comparisons. 2017 ed. St. Louis, MO: Wolters Kluwer Health, Inc.; 2017. 1746-8.

9. Ben-Harari RR, Goodwin E, Casoy J. Adverse Event Profile of Pyrimethamine-Based Therapy in Toxoplasmosis: A Systematic Review. Drugs R D. 2017 Dec;17(4):523-544.

10. Goswami RP, Goswami RP, Rahman M, et al. Alternative treatment approach to cerebral toxoplasmosis in HIV/AIDS: experience from a resource-poor setting. Int J STD AIDS. 2015;26(12):864–9.


เอกสารที่ทำการสืบค้น
: Primary Reference : Secondary Reference : Tertiary Reference
ระยะเวลาในการสืบค้น : 4ชั่วโมง
Keywords : sulfadiazine, pyrimethamine, sulfonamides, bone ma

Your Answer

หากท่านมีคำถาม ไม่ควรเข้าไปเขียนถามในช่องข้างล่างนี้ เพราะจะไม่มีผู้เห็นคำถามของท่าน ท่านควรตั้งเป็นกระทู้คำถามใหม่แยกออกไป
โดยไปที่ http://drug.pharmacy.psu.ac.th/newtopic.asp หรือ

เกี่ยวกับ คำตอบ / ความคิดเห็น : " "= ต้องกรอกข้อมูลให้ครบถ้วน
ข้อความ
ไฟล์ประกอบ คำตอบ/ ความคิดเห็น ขนาดไม่เกิน 1 MB [ pdf, doc, docx, xls, ppt, jpg, gif, tif ]
เกี่ยวกับ ผู้ตอบคำถาม /แสดงความคิดเห็น
ชื่อ/สกุล
E-mail
รหัสสุ่ม = Secuity Image *** ป้อนรหัสสุ่มทุกครั้งที่ตอบกระทู้ ***
คำแนะนำก่อนการตอบคำถาม
1. กรุณาเตรียมเนื้อหาการตอบในโปรแกรม Notepad ก่อน (ไม่ควรใช้โปรแกรม Word)
2. ก่อนโพสข้อความ ควรกด F5 เพื่อ Refresh หน้าจอ แล้วจึงคัดลอกเนื้อหาจาก Notepad ไปลงในช่องที่เกี่ยวข้อง
3. ต้องกรอกข้อมูลด้านบนให้ครบทุกช่อง มิฉะนั้นโปรแกรมจะไม่ยอมบันทึกข้อมูลลงเว็บบอร์ด
 
For Pharmacist ระยะเวลาที่ใช้ ชั่วโมง keywords
ประเภทคำถาม
Availability Identification General Product Information
Compatibility / Stability Dosage Adminitration Pharmacokinetics
Traditional Medicine Adverse Effects Pharmaceutics (compounding formulation)
Drug Interactions Poisioning Toxicology Therapy Evaluation / Drug of Choice
Teratogenicity Lactation / Infant Risks Laws/ Policy &Procedure P&T Others
เอกสารที่ใช้สืบค้นข้อมูลของคำตอบนี้
เอกสาร 1* เอกสาร 2* เอกสาร 3* DISdatabase CD-ROM/Other Database Internet อื่น ๆ
รายชื่อเอกสารอ้างอิงที่ใช้ในการตอบคำถามนี้
 
เอกสารอ้างอิงที่ใช้สืบค้น แต่ไม่พบคำตอบ
Drug Facts and Comparison Drug Information Handbook JPR AHFS PDR
USP DI DrugDex Poisindex Identidex Martindales
MIMs/MIMs Annual Drug Interaction Facts Handbook On injectable Drugs
Pharmacotherapy Pregnancy&Lactation Textbook of ADR
Clinical Drug Data Text of Therapeutics Applied Therapeutics Harrison
Conn's Curent Therapy Pharmaceutical Codex USP/NF BP Merck Index
Remington Goodman and Gilman Medline IPA Embase Internet
  อื่น ๆ ระบุ
ข้อมูลที่ทุกท่านกรอกจะเป็นประโยชน์ในการร่วมกันสืบค้นคำตอบ
เครือข่ายความร่วมมือบริการเภสัชสนเทศ

เครือข่ายความร่วมมือบริการเภสัชสนเทศ
โดยความร่วมมือของศูนย์เภสัชสนเทศ :
ม.มหิดล | ม.นเรศวร | ม.เชียงใหม่ | ม.มหาสารคาม | ม.อุบลราชธานี
ม.ศรีนครินทร์วิโรฒ  | ม.สงขลานครินทร์
ศูนย์เภสัชสนเทศ รพ.จากทั่วประเทศ และ เภสัชกร ทุกๆท่าน

หัวหน้าโครงการ :
ภก.นที สรพิพัฒน์

ที่ปรึกษา :
รศ.ดร.ภก.นิมิตร วรกุล คณบดีคณะเภสัชศาสตร์ ม.สงขลานครินทร์
ผศ.ดร.ภญ.ลือลักษณ์ ล้อมลิ้ม รองคณบดีฝ่ายวิชาการ คณะเภสัชศาสตร์ ม.สงขลานครินทร์
ดร.ภญ.สิริมา สิตะรุโน ผู้ช่วยคณบดีฝ่ายวิชาการ คณะเภสัชศาสตร์ ม.สงขลานครินทร์
รศ.ภก.วิบุล วงศ์ภูวรักษ์ คณะเภสัชศาสตร์ ม.สงขลานครินทร์
รศ.ดร.ภญ.โพยม วงศ์ภูวรักษ์ คณะเภสัชศาสตร์ ม.สงขลานครินทร์


ศูนย์เภสัชสนเทศ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
Tel.(074) 288895 Fax (074) 212815
ผู้ดูแลเว็บไซต์ : ภานุชญา มณีวรรณ
Copyright © 1999-2001 http://drug.pharmacy.psu.ac..th . All Rights reserved